Historia Włocławka

 

wloclawek_2

 

Włocławek (łac. Vladislavia, niem. Leslau ) – miasto powiatowe w województwie kujawsko-pomorskim, nad Wisłą, przy ujściu Zgłowiączki, powiat grodzki, siedziba powiatu włocławskiego. Jedno z głównych miast województwa (3. pod względem wielkości), historyczna stolica Kujaw. Miasto jest siedzibą biskupstwa włocławskiego. Włocławek uzupełnia stolice województwa w pełnieniu usług administracyjnych, edukacyjnych, kulturalnych, gospodarczych, turystycznych i rozrywkowych.
 
Położenie


Włocławek leży w południowo-wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego, na obu brzegach Wisły oraz Zgłowiączki, w Kotlinie Płockiej. Miasto graniczy z gminami: Włocławek, Lubanie, Brześć Kujawski, Fabianki, Bobrowniki i Dobrzyń nad Wisłą.

 

Rzeki i jeziora

Główną rzeką przepływającą przez miasto jest Wisła dzieląca Włocławek na część prawobrzeżną (północna część miasta) i lewobrzeżną, odcinek przepływający przez miasto liczy 18 km. Kolejna ważna rzeka to Zgłowiączka (6,5 km odcinek na terenie miasta), której ujście do Wisły w X wieku stało się miejscem lokalizacji grodu książęcego. We wschodniej części miasta przepływa Struga Rybnicka, która poprzez Kanał Główny uchodzi do Wisły. Przez Włocławek przepływa także rzeka Chełmiczanka (w dzielnicy Zarzeczewo), Zofijka (w dzielnicy Zawiśle), które również wpadają do Wisły. Przez południową część miasta przepływa Lubieńka (w dzielnicy Michelin), która swoje ujście ma w Zgłowiączce.

Najważniejsze jeziora na terenie miasta to jezioro Czarne, Łuba, Rybnica, Krzywe Błota oraz zanikające jezioro Grzywno.

 

Parki, rezerwat i uzdrowisko

Lasy zajmują w mieście obszar 2 211,49 ha, zieleń miejska 258,167 ha (parki, zieleńce, skwery), a ogrody działkowe 182,18ha. We Włocławku funkcjonuje rezerwat oraz dwa parki:

 

Park im. Henryka Sienkiewicza – pierwszy park został tutaj założony w 1824 r. (ogród miejski) i zajmuje 21 ha. Przecina go rzeka Zgłowiączka, a w jego okolicach znajduje się między innymi Katedra Włocławska, Pałac Biskupi, bulwary. Park znajduje się w najstarszej części miasta i jest wpisany do rejestru zabytków. Wśród flory na uwagę zasługuje fakt występowania 104 różnych gatunków drzew.

Park im. Władysława Łokietka – park założony w 1968-1969 roku zajmuje 4,5 ha, obok ogrodów i pagórków znajduje się tutaj pomnik Armii Krajowej oraz kościół garnizonowy wojska i policji.

Rezerwat Kulin – rezerwat znajduje się w północnej – prawobrzeżnej części miasta i zajmuje 51,16 ha, najcenniejszym obiektem przyrodniczym jest "gorejący krzew Mojżesza", który występuje tylko w trzech miejscach w Polsce. O tej roślinie wspomina Stary Testament, a jej cechą charakterystyczną jest to, że wydzielane przez nią olejki mogą spowodować jej samozapłon.

 

Okolice miasta

Bezpośrednio z miastem sąsiaduje Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy – powstał w 1979 roku jako jeden z pierwszych parków krajobrazowych w Polsce, liczy 38 950 ha. Zamieszkują go m.in. rysie, bobry, sokoły wędrowne, bociany czarne.

Uzdrowisko Wieniec Zdrój – 5 km od Włocławka znajduje się otoczone przez lasy uzdrowisko, słynne z wód mineralnych (siarczanowych) odkrytych w 1907 roku i torfu leczniczego.

 

Cmentarze

Zgodnie z rozporządzeniem ministra infrastruktury z dnia 7 marca 2008 r. (w sprawie wymagań, jakie muszą spełniać cmentarze, groby i inne miejsca pochówku zwłok i szczątków), cmentarze "projektuje się i utrzymuje jako tereny o założeniu parkowym". We Włocławku znajdują się trzy cmentarze:

Cmentarz Komunalny przy al. Chopina – obecnie najstarszy istniejący cmentarz we Włocławku, utworzony w 1882 r. i zajmujący 18,3 ha. Na cmentarzu znajdują się między innymi nagrobki zasłużonych włocławian, żołnierzy polskich, radzieckich i niemieckich oraz cerkiew prawosławna.

Cmentarz w Michelinie (przy parafii Ducha Świętego).

Cmentarz Korabniki (pomiędzy ulicą Krzywa Góra a Toruńską).

Włocławianie spoczywają także w bazylice katedralnej, gdzie są pochowani między innymi biskupi włocławscy.

Pod Pomnikiem Poległych Obrońców Wisły na Wzgórzu Szpetalskim spoczywają włocławianie, którzy polegli broniąc miasta przed bolszewikami w sierpniu 1920 roku.

Kolejny cmentarz komunalny został zbudowany w 1990 roku poza obszarem administracyjnym miasta w Pińczacie i nadal jest rozbudowywany. Cmentarz znajduje się 4 km od Włocławka i docelowo ma zajmować obszar 28 ha.

 

Dawne cmentarze

Cmentarz na Zielonym Rynku – w okresie 1823-1893 część Zielonego Rynku pełniła funkcję cmentarza komunalnego.

Cmentarz przy ulicy Nowomiejskiej – W 1830 roku założono tutaj żydowski cmentarz (dawniej ulica nazywała się Żałobna), ale został on zniszczony przez okupantów niemieckich podczas II Wojny Światowej.

Cmentarz przy kościele ewangelicko-augsburskim, który funkcjonował do roku 1850.

Cmentarz przy kościele pw. Św. Jana Chrzciciela

Cmentarz wojenny przy ul. Wienieckiej – pochowano na nim rosyjkich i niemieckich żołnierzy po walkach z listopada 1914 r.; w okresie PRL na terenie cmentarza wybudowano blok Wieniecka 44 oraz duży sklep spożywczy (obecnie Biedronka)

 

Podział na jednostki funkcjonalno – przestrzenne 

Włocławek aktualnie składa się z 500 ulic. W statucie Miasta Włocławek nie określono podziału administracyjnego miasta, ale w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Włocławka mamy do czynienia z podziałem miasta na obszary:

 

Śródmieście (obszar składający się ze starego miasta i centrum, położony centralnie, kumulujący usługi, kulturę, rozrywkę, 27 867mieszkańców)

Zazamcze (obszar głównie zabudowy wielorodzinnej w zachodniej części miasta przylegający bezpośrednio do śródmieścia, 22 668mieszkańców);

Południe (obszar zabudowy wielorodzinnej i jednorodzinnej w południowej części miasta przylegający bezpośrednio do śródmieścia, 36 209 mieszkańców);

Wschód Mieszkaniowy (obszar zabudowy wielorodzinnej, jednorodzinnej i przemysłowej we wschodniej części miasta przylegający bezpośrednio do śródmieścia, 17 620 mieszkańców);

Zawiśle (obszar zabudowy jednorodzinnej w północnej prawobrzeżnej części miasta, 3 393 mieszkańców);

Michelin (obszar głównie zabudowy jednorodzinnej w najbardziej wysuniętej na południe części miasta, 7 605 mieszkańców);

Rybnica (obszary zabudowy jednorodzinnej, przemysłowej, wypoczynkowej w najbardziej wysuniętej na wschód części miasta, 609 mieszkańców);

Wschód Leśny (obszar niezabudowany we wschodniej części miasta, m.in. tereny po byłym poligonie wojskowym);

Zachód Przemysłowy (najbardziej na Zachód wysunięta część miasta, głównie przemysłowa, 930 mieszkańców);

Wschód Przemysłowy(obszar głównie przemysłowy we wschodniej części miasta, 322 mieszkańców).

Na ogólnie dostępnych mapach (planach miasta) zwykle nie zaznacza się podziału miasta na obszary funkcjonalno-przestrzenne, wschodnie dzielnice określane są jako Wschód i Kazimierza Wielkiego, nie występuje nazwa Zachód Przemysłowy, a Michelin traktowany jest jako dzielnica położona na południe od Mielęcina, a nie obszar obejmujący oba te osiedla. Nazwy włocławskich dzielnic i osiedli to często nazwy miejscowości wcielonych do miasta na przestrzeni dziejów (np. Zazamcze, Rybnica), na mapach i w powszechnym użyciu znalazły się również nazwy stosunkowo nowe (np. Śródmieście, Zawiśle, Południe).

 

Patron miasta

8 października 2002 roku patronem miasta został uznany błogosławiony Michał Kozal (1893-1943) – biskup i męczennik II wojny światowej.

 

Symbole miasta i Święto Miasta

W Uchwale nr 65/XII/2003 Rady Miasta Włocławka z dnia 6 października 2003 roku w sprawie uchwalenia Statutu Miasta Włocławek określono symbole miejskie.

 

Herb

Herb miejski zmieniał się na przestrzeni dziejów, a najstarsze jego wizerunki zachowały się na pieczęciach miejskich z XIII wieku. Jeszcze w 1990 roku herb miasta wyglądał inaczej niż ten obecnie obowiązujący. W 1950 roku zmieniono herb wyrzucając infułę biskupią i umieszczając na środkowej baszcie tarczę z półlwem i półorłem, która przypominała herb książąt kujawskich ( herb miejski nie posiadał korony). W 1990 roku powrócono do herbu opisanego przez Magistrat Włocławka w 1925 roku.

Obecny herb został określony w uchwale w następujący sposób: "w czerwonej tarczy srebrny mur blankowany ze złotą zamkniętą bramą, nad murem trzy baszty z których dwie boczne mniejsze blankowane, zaś środkowa większa blankowana z nakrytą złotą infułą biskupią".

 

herb

 
Barwy miasta

Barwy miejskie określają dwa kolory dominujące na fladze miasta: żółty i czerwony. Połączenie tych dwóch kolorów również jest wykorzystywane w Warszawie, Łodzi, Wrocławiu. Kolory te stosuje włocławskie MPK do malowania swoich autobusów.

 

Flaga miejska

 

 

flaga

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Historia Włocławka

Na miejscu współczesnego miasta znajdowała się około roku 1000 p.n.e. osada kultury łużyckiej. Około 500 p.n.e. założono tu osiedle kultury pomorskiej. Gród książęcy powstał na przełomie X i XI wieku u ujścia Zgłowiączki do Wisły. W okresie panowania Bolesława Chrobrego był to ważny gród obok Poznania i Gniezna dla ówczesnego państwa, ponieważ wspierał on króla wojskami w ogromnej liczbie jak na ówczesne czasy (800 pancernych i 2000 tarczowników). Z czasem w miejscu grodu powstał murowany zamek, siedziba biskupów włocławskich.

Od 1123 miasto jest stolicą biskupstwa kujawskiego.

W 1255 książę kujawski Kazimierz I lokował tu miasto na prawie chełmińskim (odmiana prawa magdeburskiego), ale historycy przypuszczają, że Włocławek mógł uzyskać prawa miejskie znacznie wcześniej. Wtedy po raz pierwszy pojawia się nazwa Leslau. Z historii miasta należy również wymienić pierwszą nazwę miasta Włodzisław, która z czasem została zamieniona na nazwę Włocław. Do połowy XIII wieku funkcjonowały tutaj dwa miasta, "miasto katedralne" i "miasto niemieckie" (ze względu na zamieszkiwanie dość licznej grupy napływowej z Niemiec). Powiązanie miasta z katolicyzmem uformowało jego los na wiele wieków i kierunek jego rozwoju został uzależniony od decyzji biskupów, którzy wkrótce także przejęli na własność "niemieckie miasto". Biskupi włocławscy byli bardzo zamożni, między innymi w XIV wieku wśród ich własności można wymienić wieś Łódź, która w późniejszym okresie rozwinie się jako jedno z największych miast Polski. Włocławek rywalizował gospodarczo z ówczesnym krzyżackim Toruniem. W latach 1308-1332, 1392 i 1431 miasto było pustoszone przez najazdy krzyżackie tak, że w 1339 trzeba było powtórnie lokować miasto na prawie chełmińskim. Podczas barbarzyńskich najazdów Krzyżacy nie oszczędzili Katedry niszcząc ją w 1329 roku. Ostatni najazd Krzyżaków miał miejsce w 1431 roku. Po Pokoju toruńskim w 1466 roku nastąpił najintensywniejszy rozwój miasta. Włocławek był po Gdańsku największym ośrodkiem handlu zbożem w I Rzeczypospolitej. W 1520 r. powstała tu królewska komora celna przy porcie. W 1569 biskup Stanisław Karnkowski założył we Włocławku seminarium duchowne, które funkcjonuje do dzisiaj. Mieszczanie włocławscy posiadali własną flotyllę wiślaną, obsługującą spław towarów. W 1598 w mieście było 27 spichlerzy. Włocławek już w XVI wieku posiadał drewniane wodociągi, co dobitnie świadczy o zamożności miasta. W 1619 r. wybudowano dla seminarium nowy piętrowy budynek. Miasto zniszczone zostało przez pożar w 1620 roku (po pożarze komorę celną przeniesiono do Nieszawy), a w 1623 roku miała miejsce w nim epidemia.

Kres świetności przyniósł potop szwedzki, gdy w 1657 miasto zostało doszczętnie spalone przez Szwedów, a liczba ludności spadła do 1000 osób. W 1708 roku epidemia zabiła kilkuset mieszkańców.

Po II rozbiorze Polski od 1793 do 1807 Włocławek podlegał administracji zaboru pruskiego w ramach tzw. Prus Południowych. Po Kongresie wiedeńskim w 1815 miasto wcielono do Królestwa Kongresowego, a od 1831 było okupowane przez Rosję. W 1816 uruchomiono tu przetwórnię cykorii Ferda Bohma (dziś Rieber Foods Polska), w 1899 roku bracia Cassirerowie otworzyli największą w Polsce Fabrykę Celulozy, która w 1994 roku ogłosiła upadłość (Zakłady Celulozowo-Papiernicze im. Juliana Marchlewskiego we Włocławku, obecnie funkcjonuje na jej terenie kilka firm w tym TOP 2000, Firma W. Lewandowski - Fabryka Papieru we Włocławku). W połowie XIX wieku również została zbudowana fabryka maszyn rolniczych, instrumentów i aparatów fizycznych (dziś WIKA Polska, dawniej Manometry), w mieście funkcjonowało także 14 browarów, huta szkła, cegielnia, tartaki oraz szereg innych przedsiębiorstw. We Włocławku zarejestrowano w tamtym okresie 42 różne rzemiosła skupiające ogromną ilość rzemieślników, w porcie włocławskim przy ulicy Gdańskiej stało w szczytowym okresie do 150 statków. W 1862 miasto uzyskało połączenie kolejowe z innymi ośrodkami miejskimi w Królestwie Polskim. W okresie powstania styczniowego we Włocławku zginął pułkownik Stanisław Bechie z Włoch, który walczył po stronie Polaków. To właśnie jego płaskorzeźba zdobi kościół Santa Croce we Florencji[. Na początku XX wieku rozwinął się przemysł fajansowy, ceramiczny, chemiczny, poligraficzny, metalowy i spożywczy. W 1897 roku we Włocławku urodził się Tadeusz Reichstein, biochemik, zdobywca nagrody Nobla.

Okupacja niemiecka w czasie I wojny światowej dokonała wielu zniszczeń w przemyśle.

Po odzyskaniu niepodległości wysadzono cerkiew ustawioną na środku dzisiejszego placu Wolności. W latach 30. powstały w mieście liczne nowe budynki, wśród których był budynek poczty przy ulicy Chopina. W okresie międzywojennym Włocławek był największym miastem województwa Warszawskiego (miasto Warszawa było wydzielone) i 18 miastem pod względem liczby ludności w Polsce bogatej między innymi w takie miasta jak Wilno, Lwów, Grodno, Nowogródek, Stanisławów.

Podczas niemieckiej okupacji (1939-1945) władze nazistowskie używały niemieckiej nazwy miasta niem. Leslau an der Weichsel (która nie była używana podczas niemieckiej okupacji w czasie I wojny światowej – władze niemieckie używały wówczas polskiej nazwy). W 1939 r. komendantem miasta został Hans Cramer (w latach 1937-1939 burmistrz Dachau), miasto liczyło wówczas ok. 68 tys. mieszkańców, w tym 21% Żydów i 1,5% Niemców. Od 24 października 1939 r. rozkazem ówczesnego komendanta (nadburmistrza) wprowadzono po raz pierwszy we Włocławku obowiązek noszenia przez Żydów emblematu żółtej gwiazdy (Judenstern), a od września 1941 r. obowiązek noszenia tego emblematu wprowadzono na pozostałych terenach III Rzeszy.

W 1941 r. miasto liczyło ok. 52 tys. mieszkańców, w okresie od 1 grudnia 1939 do 31 grudnia 1943 r. wysiedlono 16 tys. mieszkańców (głównie pochodzenia żydowskiego). Na miejsce wysiedlonych przybyła do Włocławka spora grupa Niemców z terenów Besarabii (Mołdawia). Niemcy doszczętnie zniszczyli dzielnicę Grzywno zamieszkiwaną przez biedotę, a część mieszkańców zamordowali. Po wojnie jedna trzecia miasta była zniszczona w wyniku działań niemieckich, a dzieła zniszczenia dopełniły wojska radzieckie rabując między innymi cenne maszyny i urządzenia z licznych fabryk w mieście.

Holocaust, a później emigracja (skutek powojennego bezprawia, doniesień o pogromach, powstania państwa Izrael oraz antyżydowskich działań władz komunistycznych, szczególnie z lat 1956, 1967 i 1968 r.), sprawiły, że Włocławek utracił około 12 000 swoich obywateli – polskich Żydów, którzy przed wojną byli w mieście znaczącą mniejszością. Dziś identyfikuje się z nimi tylko kilka włocławskich rodzin.

Początki powojennej odbudowy miasta w dużym stopniu opierały się na krzywdzie ludzkiej. Tragedia narodu żydowskiego oraz powojenna zawierucha ułatwiły władzom komunistycznym przejęcie tysięcy mieszkań, setek zakładów produkcyjnych i warsztatów, dziesiątków lokali instytucji społeczno-kulturalnych i religijnych. Kosztem wszystkich przedwojennych właścicieli nieruchomości wprowadzono nowy ład prawny, uniemożliwiający egzekwowanie czynszów z posiadanych nieruchomości, uniemożliwiający wymeldowanie meldowanych przymusowo przez władze obywateli ,wymagający od właściciela budynku ubieganie się o urzędową zgodę nawet na możliwość zamieszkania we własnym domu. Dzięki tym posunięciom władza ludowa Włocławka pozyskiwała dzisiejszą Starówkę, którą jednak ze względu na nieefektywność gospodarki planowej nie była w stanie sprawnie zarządzać. Obecnie utrzymywanie przez miasto stu kilkudziesięciu budynków generuje ogromne koszty i powoduje brak możliwości przeprowadzania znaczących remontów. Miasto nie planuje jednak wzorować się na okolicznym Toruniu i odsprzedać deficytowe nieruchomości, zamiast tego od 2006 r. prowadzone są intensywne i jak na razie bezowocne prace nad tzw. "planem rewitalizacji" starówki, który jako pierwszy w Polsce miałby doprowadzić do znaczącego wsparcia rewitalizacji starego miasta przez Unię Europejską. Aby "planowi rewitalizacji" nadać rozmachu, od 2008 r. na łamach lokalnej prasy jako element "planu rewitalizacji" uznaje się także post factum każdą większą inwestycję prywatną w centrum miasta, nawet jeśli została zainicjowana na wiele lat przed powstaniem planu rewitalizacji i przechodziła wieloletnią drogę cierniową miejskiej biurokracji.

Rozpoczęto odbudowę przemysłu i budowę nowych zakładów przemysłu chemicznego i przetwórczego. W 1969 r., realizując projekt Kaskada dolnej Wisły, wybudowano zaporę na Wiśle. W okresie PRL-u Włocławek z racji kumulacji dużego przemysłu był kreowany przez komunistów jako "czerwone miasto", ale nie pokrywało to się ze stanem faktycznym.

W związku z transformacją ustrojową i silnym charakterem przemysłowym miasta, w latach 90. gwałtownie wzrosło bezrobocie. Stan ten pogłębiła utrata statusu miasta wojewódzkiego w 1998 roku. Włocławscy politycy wsparli ówcześnie aspiracje Bydgoszczy do stworzenia województwa, które pomimo początkowych protestów Torunia udało się ostatecznie utworzyć. Rozczarowanie Włocławian związane z marginalizacją Włocławka przez nowe stolice wojewódzkie, wolnym rozwojem województwa na tle innych województw oraz ciągłe animozje bydgosko-toruńskie spowodowało próby zmiany przynależności administracyjnej miasta, ale skończyły się one na wymianie pism z MSWiA. Rola miasta w województwie ulega dalszej marginalizacji, ponieważ w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Kujawsko-Pomorskiego Włocławek ma pełnić rolę subregionalnego ośrodka podobnie jak 32-tysięczna Brodnica. Dla porównania mniejsza od Włocławka Zielona Góra i niewiele większy Gorzów Wielkopolski pełni rolę krajowego ośrodku równoważenia rozwoju. Różnica statusów nie wynika z potencjałów gospodarczych, ponieważ Włocławek nie odstaje pod tym względem od Zielonej Góry czy Gorzowa Wielkopolskiego, a nawet znacząco je przewyższa w dziedzinach takich, jak na przykład nakłady inwestycyjne w przedsiębiorstwach. Niedowartościowanie realnego potencjału Włocławka i jednoczesne przewartościowanie metropolii bydgosko-toruńskiej, która nie spełnia norm metropolii zawartych w literaturze naukowej, może spowodować dalsze negatywne skutki dla gospodarki i spójności województwa.

Argumentowanie przez polityków dysproporcji podziałów środków unijnych promieniowaniem gospodarczym stolic wojewódzkich jest błędne ze względu na porównywalne lub lepsze wskaźniki gospodarcze osiągane przez Włocławek jak na przykład porównywalna liczba do Bydgoszczy i Torunia osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców. Pomimo silnych argumentów merytorycznych dotychczas nie udało się włocławskim politykom zmienić statusu i znaczenia miasta w województwie.

Obecnie włocławscy decydenci zaprzestali walkę o zmianę granic województwa, a nowy pomysł ściślejszej współpracy z Płockiem nie odbił się dużym echem wśród włocławskich polityków[. Miasto nie podjęło również starań o stworzenie nowego województwa, pomimo że mniejsza Zielona Góra ma taki status, a szereg innych miast się stara jak np. Słupsk razem z Koszalinem, Kalisz z Ostrowem Wielkopolskim, Częstochowa.

Obecnie miasto dynamicznie się rozwija, zrestrukturyzowany i sprywatyzowany przemysł napędza gospodarczo region. Wskaźniki ekonomiczne oceniające przemysł znacznie lepiej wypadają niż w przypadku Bydgoszczy lub Torunia (np. produkcja sprzedana przemysłu na 1 mieszkańca w 2005 r.). Miasto zaczyna wychodzić z impasu, ma najniższe bezrobocie po Bydgoszczy i Toruniu oraz po powiecie ziemskim Bydgoszcz. W mieście rozwija się handel, usługi, szkoły wyższe, kultura i rozrywka. Równie dynamicznie rośną przedmieścia Włocławka, a w szczególności w kierunku Lipna i Brześcia Kujawskiego. Największym problemem miasta jest rewitalizacja Starego Miasta, a także faworyzowanie Bydgoszczy i Torunia w podziale środków unijnych z Regionalnego Programu Operacyjnego w ramach projektów kluczowych. Miasto w roku 2008 zakupiło działki w okolicach Anwilu, gdzie ma powstać Włocławska Strefa Rozwoju Gospodarczego, która pozwoli na dalszy rozwój gospodarczy miasta. Również w tym samym roku rozpoczęła się budowa instalacji kwasu tereftalowego na terenie Anwilu, która pochłonie ponad 2 mld zł i będzie jedną z większych inwestycji w kraju.

Comments: 0